काठमाडौं, भदौ २४ – नेपालको राजनीति र साहित्यमा अतुलनीय योगदान दिएका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री विश्वेश्वरप्रसाद (बिपी) कोइरालाको १११औं जन्मजयन्ती आज देशभर विविध कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ। नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका बिपीलाई श्रद्धासुमन अर्पण गर्न विभिन्न दल, सङ्घ-संस्थाहरूले विशेष कार्यक्रमको आयोजना गरेका छन्।
राजनीतिक योगदान
बिपी कोइरालाको जन्म १९७१ भदौ २४ गते भएको थियो। प्रजातन्त्रको स्थापना र पुनःस्थापनाका लागि लामो संघर्ष गरेका बिपीले जहानियाँ राणा शासनविरुद्ध आफ्नो जीवन समर्पित गरेका थिए। उनका पिता कृष्णप्रसाद कोइरालाको राणा शासनविरुद्धको गतिविधिका कारण बिपीको परिवार भारत निर्वासनमा जान बाध्य भएको थियो। निर्वासनका क्रममा उनले भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनमा समेत सक्रिय सहभागिता जनाए।
नेपालमा प्रजातन्त्रको स्थापनाका लागि दृढ बिपीको नेतृत्वमा २००३ सालमा नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेसको स्थापना भयो, जसले राणा शासनको अन्त्यका लागि निर्णायक भूमिका खेलेको थियो। २००७ सालको क्रान्तिपछि राणा शासन समाप्त हुँदा बिपी गृहमन्त्री बने। २०१५ सालको आमनिर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसले दुई-तिहाइ बहुमत हासिल गरेपछि बिपी नेपालका पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री भए। उनले आफ्नो कार्यकालमा “जग्गा जोत्नेको हुनुपर्छ” भन्ने सिद्धान्तका साथ भूमि सुधार लागू गरेका थिए।
साहित्यिक योगदान
राजनीतिक नेतृत्वसँगै बिपी कोइराला नेपाली साहित्यमा पनि एक अग्रणी व्यक्तित्व थिए। मनोवैज्ञानिक यथार्थवादको प्रवर्तक मानिने बिपीले “तीन घुम्ती”, “सुम्निमा”, “मोदी आइन”, “नरेन्द्रदाई”, “हिटलर र यहुदी”, “बाबु आमा र छोरा” जस्ता चर्चित उपन्यास लेखेका छन्। उनका कथाहरू “श्वेत भैरवी”, “दोषी चश्मा” लगायतका कृतिहरूले नेपाली साहित्यमा विशेष स्थान पाएका छन्। उनका निबन्ध र आत्मवृत्तान्तले तत्कालीन समाजको यथार्थ चित्रण गरेका छन्।
बिपीको जेल जीवनका अनुभवमा आधारित “जेल जर्नल” र “फेरि सुन्दरीजल” जस्ता रचनाले नेपाली समाजमा प्रजातन्त्र र राष्ट्रियताको मर्मलाई सशक्त रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। उनका कृतिहरू अझै पनि नेपाली साहित्य र राजनीतिमा रुचि राख्ने पाठकहरूका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेका छन्।
मेलमिलापको नीति र राष्ट्रिय एकता
राजनीतिक र साहित्यिक योगदानबाहेक बिपीले राष्ट्रिय एकता र मेलमिलापको नीति पनि अघि सारे। २०३३ सालमा स्वदेश फर्किएर उनले अपनाएको मेलमिलापको नीति आज पनि नेपालको राजनीतिमा सान्दर्भिक मानिन्छ। यही नीतिका कारण बहुदल र पञ्चायती व्यवस्थाबीचको मतभेदलाई जनमत सङ्ग्रहमार्फत समाधान गरिएको थियो। धाँधलीको आरोप लागे तापनि बिपीले जनमत सङ्ग्रहको परिणामलाई स्वीकार गरेका थिए।
बिपी सङ्ग्रहालय
बिपीको जीवन र योगदानको स्मरण गर्न २०६१ साल भदौ २४ गते सुन्दरीजलमा बिपी सङ्ग्रहालय स्थापना गरिएको थियो। बिपीको व्यक्तिगत सामान, २००७ सालको क्रान्तिमा प्रयोग भएको ट्याङ्कर र कांग्रेसले २०३० सालमा अपहरण गरेको नेपाल वायु सेवा निगमको विमानलाई सङ्ग्रहालयमा प्रदर्शनीका लागि राखिएको छ। २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पले सङ्ग्रहालयलाई क्षति पुर्याएपछि हाल पुनर्निर्माणको अन्तिम चरणमा रहेको छ, र चाँडै सर्वसाधारणका लागि खुला गरिने योजना छ।
बिपी जयन्तीका कार्यक्रम
बिपी कोइरालाको जन्मजयन्तीका अवसरमा नेपाली कांग्रेस, भातृ संगठनहरू र शुभेच्छुक संस्थाहरूले मुलुकभर विभिन्न कार्यक्रमको आयोजना गरेका छन्। नेपाली लेखक सङ्घ, काठमाडौँ शाखाले बिपी सङ्ग्रहालय सुन्दरीजलमा विशेष कार्यक्रमको आयोजना गरेको छ, जसलाई नेपाली कांग्रेसका महामन्त्रीहरूद्वारा सम्बोधन गरिनेछ।
बिपी कोइरालाको योगदानलाई सदैव सम्झिराख्न र भावी पुस्तालाई उनको विचारधारा, साहित्य र राजनैतिक दृष्टिकोणबाट प्रेरित गर्न यस्ता कार्यक्रमले विशेष भूमिका निर्वाह गर्ने विश्वास लिइएको छ।